1* /Մի բուռ աշուն բերեք/

Երբ նստում եմ պատուհանի մոտ և մտածում եմ աշնան մասին, մտքիս գալիս են ոսկեզօծ ծառեր, չոր արևածաղիկներ, վարդերի թփեր, խաղողի վազեր և բազում բազում արտեր պատված ցորենի այդ աննկարագրելի մեղմ և նուրբ գույնով, որը տեսնելով մտածում եմ. Ախ՜, այս ամենը… Այս աշունը…

Եթե ինձ հարցնեին, թե ինչպես կպատկերեի աշունը, ես սկզբից կասեի այլ բաներ, ապա, մտածելով և շուրջս նայելով կասեի՝ կնոջ տեսքով — կնոջ, որ երեք դեմք, երեք տարիք ունի: Նա մեկ փոքր է, մանուկ՝ խաղաղ և չարաճճի, մեկ պատանի՝ սիրահարված ու անչափ խայտառ, եվ դրանով հիշեցնում է տղամարդու, ով փորձում է իր կնոջը զարմացնել, և գալիս է պահ երբ նա ծեր է, տերևները թեթև շնչից պոկվում են եվ պարում, հիշեցնելով Չայկովսկու «Ծաղիկների վալսը», չնայած նրան որ վալսն գարնան մասին է:

Եվ հիմա եթե խնդրեմ բերել մի բուռ աշուն՝ բերեք մեկ սերմ, ցորեն և չոր ծաղիկ…

2* /Իմ աշունը/

Աշունը Աստծու ամենահիասքանչ արարքն է: Երբ քայլում էս որևէ անտառում, որտեղ ամեն ինչ պատված է ոսկեզօծ տերևներով, հասկանում էս որ նման հիանալի տեսարան չկա աշխարհում… Իմ աշունը տարբերվում է ուրիշների աշունից: Այն ավելի կախարդ ական է : Նրա երգի հնչյունները համահունչ են իմ երազանքներին: Նրա երգը կախարդում է կյանքը: Դուրս եմ նայում.

«Մի՞թե սա իսկական աշնանային օր չէ: Պարզապես այն մելանխոլիան, որը ես սիրում եմ, — դա է դարձնում կյանքը և բնությունը ներդաշնակ: Թռչունները խորհրդակցում են իրենց արտագաղթի մասին, ծառերը հագնում են փչացող կամ գունատ երանգները, և սկսում են հեղեղել գետնին, որի վրա այդ ոտնահետքերը չեն կարող խանգարել երկրի և օդի զսպմանը, մինչդեռ նրանք մեզ տալիս են բույր, որը կատարյալ ցավազրկող է `անհանգիստ ոգու համար: Իմ հոգին հենց դրան է ամուսնացած, և եթե ես թռչուն լինեի, ես թռչելու էի երկրի վրայով ՝ փնտրելով հաջորդական հաջողակ աշուն… »:

Շատ եմ սիրում մեջբերել գրողներից, և ահա.

Ռայներ Մարիա Ռիլկե

«Ոչ մի այլ ժամանակ (բացի աշունից) երկիրը թույլ չի տալիս, որ ինքնուրույն ներծծվի մի հոտով, հասունացած հողով. Մի հոտով, որը ոչ մի դեպքում չի զիջում ծովի հոտին՝ դառը այնտեղ, որտեղ այն սահմանակից է ճաշակին և ավելի շատ մեղրաբլիթ է նման այնտեղ, որտեղ դու զգում ես, որ հուզիչ են առաջին հնչյունները: Իր մեջ խորություն կա, մթություն, համարյա գերեզմանի…»:

1* «Գիշեր և լռություն» բանաստեղծությունում Վահան Տերյանը ներկայացնում է իր հոգեվարքը և զգացմունքները: Ամեն մի տող ինքնուրույն է խոսում՜

Գիշեր է և լռություն,
Լռություն է իմ հոգում,
Ոչ անուրջ կա ապարդյուն,
Ոչ սեգ ըղձանք ու խոկում…

Ցուրտ է աշխարհն ու աղոտ.
Աշո՜ւն՝ անձրև՜ ու մշուշ,
Սևավոր են ու ցավոտ,
Ե՛վ մտածում, և՛ վերհուշ…

Դուրս եմ գալիս ես փողոց,
Շրջում անվերջ ու տրտում.—
Բացված է մի թունոտ խոց,
Մի մութ շիրիմ իմ սրտում։

Մի՛ կանչեք ինձ, հույսի նոր
Խոսքերով ինձ մի՛ դյութեք,
Թող իմ կյանքը մենավոր
Պատե անանց մութ ու մեգ…

Համր է երկիրն ինձ համար,
Ե՛վ ցուրտ, և՛ լուռ, և՛ ունայն,
Հոգիս անհույս ու խավար,
Սառը, որպես գերեզման…

Ոչ անուրջ կա ապարդյուն,
Ոչ սեպ. ըղձանք ու խոկում.—
Գիշեր է և լռություն,
Լռություն է իմ հոգում…

2* «Իմ աշունը»

Գիտեմ որ ասված էր շարադրություն, սակայն չէի կարող չգրել մտքիս եկածը

• Աշուն — տրտում ու խոնավ
• Արբաց թուրմից մշուշի
• Քեզ ի՞նչ բառով պատկերեմ
• Ո՞ր անուրջով բաղձալի
• Վրձնահարվածն Սարյանի
• Ներկերն իրար է խառնում
• Դու հատ ու հատ ես շարում
• Առեխծվածներն քո բարի
• Մթում կորած խրճիթների
• Անհյուրընկալ պատերը սև
• Դարձել են հետք կտավին
• Ասես փափուկ թրչնի թև
• Արևի տակ բույրն է վարդի
• Մանուշակի տերեվն է թաց
• Քո անտերև ճյուղի պես
• Իմ սիրտ ցուրտ ու սով մնաց
• Աշուն — տրտում ու խոնավ
• Արբաց թուրմից մշուշի
• Ամեն կաթիլ արցունքի
• Ասես հնչյուն անձրևի
• Քիչ թե թվան խոսքերը իմ
• Հոգիս վերձրու ու խաղա
• Աշուն — տրտում ու խոնավ
• Ես թե գնամ
• Դու մնա… Մարգարիտա Գրիգորյան

3*

Уж небо осенью дышало,
Уж реже солнышко блистало,
Короче становился день,
Лесов таинственная сень
С печальным шумом обнажалась,
Ложился на поля туман,
Гусей крикливый караван
Тянулся к югу: приближалась
Довольно скучная пора;
Стоял ноябрь уж у двора. Пушкин

«Мне грустно на тебя смотреть,
Какая боль, какая жалость!
Знать, только ивовая медь
Нам в сентябре с тобой осталась». Есенин

1* Ռեկրեացիոն ռեսուրսներ

Ռեկրեացիոն ռեսուրսները հանգստի, զբոսաշրջության և առողջության նվիրված վայրեր են: Կան մարդածին ռեկրեացիոն, հնագիտական, ճարտարապետական, և բնածին ռեսուրսներ:

Աշխարհում` մասնավորապես Եվրոպայում կան բազմաթիվ ռեկրեացիոն ռեսուրսներ, որոնց մասին գիտի ամբողջ աշխարհը: Սակայն մեզնից շատ քչերը գիտեն ՀՀ- ում գոյություն ունեցող ոչ պակաս հրաշալի ռեկրեացիոն ռեսուրսների մասին:

Բացի բնածին ռեկրեացիոն ռեսուրսներից` Զիկատարն ունի նաև մարդածին ռեսուրսներ, որոնցից է մոտակայքում գտնվող 10-11-րդ դդ. Կառուցված Բերդավանի ամրոցը: Զիկատարի տարածքում կան հարմարավետ հյուրատներ, որտեղ հյուրընկալվում են զբոսաշրջիկները` իհարկե, շրջակայքը չաղտոտելու պայմանով:

3*

4* Իմ սիրած երեք տուրիստական կենտրոններն են Սանկտ-Պետերբուրգը, Իսպանիան և Իտալիան:

5* Հայաստանում էկոտուրիզմը սկսել է աշխուժանալ վերջին տարիներին: Եթե 2010 թվականին մենք ունեինք մի քանի հազար էկոտուրիստներ պահպանվող տարածքներում, ապա 2017 թ-ին այդ տարածքներ են այցելել 549 հազար 128 զբոսաշրջիկ, որոնց 20 տոկոսը արտերկրից են:

Հայաստանն առաձնանում է իր գեղեցիկ բնությամբ, անտառներով, լճերով, գետերով, կենդանական և բուսական աշխարհի բացառիկ բազմազանությամբ, և մեծ հետաքրքրություն է առաջացնում զբոսաշրջիկների համար: «Հայաստանում բնության հատուկ պահպանվող տարածքները՝ արգելոցները, ազգային պարկերը, արգելավայրերը և բնության հուշարձանները՝ յուրօրինակ են և էկոտուրիզմի տեսանկյունից ունեն զարգացման մեծ ներուժ: Ներկայումս ամբողջ աշխարհում նկատվում է էկոտուրիզմի բուռն զարգացում և դրանից ստացվող եկամուտների զգալի մասը հենց օգտագործվում է պահպանվող տարածքների պահպանության ու զարգացման համար: Ոլորտի զարգացումը գերակա է նաև Հայաստանի կառավարության համար: Ձևավորելով էկոտուրիստական ենթակառուցվածքների և ծառայությունների մատուցման ժամանակակից մեխանիզմներ, Հայաստանը կարող է մրցունակ լինել համաշխարհային զբոսաշրջային շուկայում և տարեցտարի ընդլայնել Հայաստան եկող տուրիստների քանակը»,- ասաց Խաչիկ Հակոբյանը:

Չնայած համաշխարհային տնտեսության անկայուն վիճակին, զբոսաշրջային արդյունաբերությունը ամբողջ աշխարհում աճում է: Նախորդ տարի աշխարհում զբոսաշրջիկների (տուրիստների) թիվը կազմել է 1,1 միլիարդից մի փոքր պակաս և 1995 թվականի համեմատ համարյա կրկնակի աճել է: 2013թ.-ին զբոսաշրջիկների քանակը աճել է 5%-ով, իսկ ընդհանրապես վերջին 10 տարիների ընթացքում աճել է միջինը 3,8 %-ով, բացառությամբ 2009 թ.-ի, երբ անկումը կազմել է -3,9 % (UNWTO, ՄԱԿ-ի Համաշխարհային տուրիստական կազմակերպություն):

Ավելորդ չէ նշել, թե որքան կարևոր նշանակություն ունի տուրիզմը համաշխարհային տնտեսության և առանձին երկրների զարգացման համար: Ավելացնենք, որ այս ոլորտում զբաղված է մոտ 230 միլիոն մարդ: Արտաքին զբոսաշրջությունը հանդիսանում է նավթի, քիմիական արտադրանքների, սննդի և ավտոմոբիլային ճյուղերից հետո ամենամեծ արտահանում ունեցող 5-րդ ճյուղը, իսկ մի շարք զարգացող երկրներում այն զբաղեցնում է առաջին տեղը: Այս ոլորտի եկամուտները 2013 թ.-ին կազմել է 1,377 տրիլիոն դոլլար, որտեղ 1,159 տրիլիոն դոլլարը բաժին է ընկել հյուրանոցային, սննդի, զվարճանքի, առևտրային, թանգարանային և այլ ծառայություններին, իսկ 218 մլրդ. դոլլարը տեղափոխում իրականացնող ընկերություններին:

Ամենաշատ տուրիստներ այցելում են Եվրոպա, սակայն անշեղորեն աճում է դեպի ասիական տարածաշրջան, առաջին հերթին Չինաստան այցելող տուրիստների քանակը: Տուրիզմի աճին առանձնապես ուժեղ զարկ են տալիս Չինաստանից, Ռուսաստանից ու Բրազիլիայից ավելացող հոսքերը: Եվրամիությունը ճգնաժամից աստիճանաբար դուրս է գալիս, սա լավատեսության հիմք է տալիս, որ այս տարի նույնպես 4-5% աճ կլինի: Եթե մինչև վերջերս Գերմանիան էր համարվում ամենաշատ տուրիստներ առաջարկող երկիրը, հիմա տեղը զիջել է Չինաստանին, որտեղից նախորդ տարի 97 միլիոն զբոսաշրջիկ է արտասահման ճանապարհորդել: Այսպիսով ամենաշատ տուրիստ ապահովող երկրներից են Չինաստանը՝ որը ծախսել է 102 մլրդ. դոլլար դեպի արտասահման տուրիստական ճանապարհորդությունների համար, Գերմանիան (83,8 մլրդ. դոլլար), ԱՄՆ (83,7 մլրդ. դոլլար), Մեծ Բրիտանիան (52,3 մլրդ. դոլլար), Ռուսաստանը (42,8 մլրդ. դոլլար), Ֆրանսիան (38,1 մլրդ. դոլլար): Ամենաշատ տուրիստներ ընդունող երկրներն են Ֆրանսիան՝ 93 միլիոն տուրիստ, ԱՄՆ՝ 67 միլիոն, Չինաստանը՝ 57,7 միլիոն, Իսպանիան՝ 57,7 միլիոն, Իտալիան՝ 46,4 միլիոն, Թուրքիան՝ 35,7 միլիոն (2012թ.-ի տվյալներով, UNWTO):

6*

7*

Հայաստանը գտնվում է նույն լայնության վրա, ինչ Իսպանիան, Իտալիան և Հունաստանը. Այնտեղ այնտեղ գրեթե միշտ ջերմ է, ինչը նշանակում է, որ դուք կարող եք երկար զբոսանքներ նախատեսել լեռներում և լճերում:

Հայաստանում ջրվեժները շատ են: Դրանցից ամենաբարձրը ՝ Թռչկանը, գտնվում է երկրորդ խոշոր քաղաքից ՝ Գյումրի քաղաքից 33 կմ հեռավորության վրա: Ամռան սկզբին ջրվեժը լցվում է ձյան հալման պատճառով, ինչը տպավորիչ է:

Ջերմուկում տեղակայված է մի փոքր ավելի փոքր ջրվեժ `« ջրահարս մազերը », ինչպես նաև թափահարում է Որոտան գետի կիրճում և գաղտնի Լաստիվերը, որը միայն ոտքով կարելի է հասնել խիտ անտառի միջով:

Խոսրովի անտառը, ինչպես Հայաստանի բոլոր անտառները, ունի իր պատմությունը: Մ.թ.ա. III դարում Խոսրով III Կոտակ թագավորը լանջերին տնկեց մի միլիոն ծառ և սկսեց կենդանիներ և թռչուններ բուծել: Հազար տարի անց այնտեղ անցավ հայտնի Մետաքսի ճանապարհը, և այժմ անտառում կարող եք գտնել քարանձավային բնակավայրեր, հնագույն եկեղեցիներ և օբլիգներ: Բացի այդ, արգելոցը հայտնի է կենդանիների և բույսերի տեսակների բազմազանությամբ:

Գառնիի հեթանոսական տաճարը, որը կառուցվել է դեռևս 1-ին դարում ՝ Տրդատ I թագավորի կողմից, նման է փոքրիկ հին Հռոմի ՝ նախ ՝ տաճարին, ինքնին ՝ նվիրված արևի աստված Միթրային, երկրորդ ՝ թագավորական պալատի ավերակները և, երրորդ ՝ բաղնիքի տներ:

Տաճարի ստուգումը շատ ժամանակ չի պահանջում, այնպես որ դուք անպայման պետք է իջնեք և նայեք «Քարերի սիմֆոնիան» `Գառնիի կիրճում գտնվող բազալտե սյուները, որոնք ձևավորվել են հրաբխային լավայի պատճառով, որոնք նման են հսկա օրգանի:

 «Սիմֆոնիան» այնքան սիմետրիկ է, որ թվում է ՝ տեխնածին է, բայց այդպես չէ: Տեղացիները խորհուրդ չեն տալիս շատ մոտ լինել դրան, քանի որ երբեմն այնտեղ հանկարծակիի է գալիս:

Գառնիից մի քանի կիլոմետր հեռավորության վրա գտնվում է Գեղարդի վանքը `մի համալիր, որը փորագրված է ժայռի մեջ: Գառնիից կարող եք գնալ նրա մոտ գետի կիրճի երկայնքով `գեղատեսիլ, բայց դժվարին ճանապարհ. Դուք պետք է երկար ժամանակ անցնեք վերև ՝ արագ գետի մի քանի անցումներով:

19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկիզբին աշխարհի բոլոր մասերի միջև ստեղծվեցին տնտեսական զանազան կապեր, ձևավորվեց համաշխարհային շուկան: Բացի տնտեսական գործոններից՝ միջազգային հարաբերությունների վրա սկսեցին ներազդել նաև տարբեր հասարակական շարժումներ և համաշխարհային կազմակերպություններ: Դրանցից հատկապես առանձնանում էր խաղաղության կողմնակիցների շարժումը: Նրանց անվանում էին պացիֆիստներ: Պացիֆիստները համոզված էին, որ խաղաղությունն այլընտրանք չունի, բոլոր հակամարտությունները պետք է լուծել բանակցությունների միջոցով: 1863 թ. ստեղծվեց Կարմիր խաչի միջազգային ընկերությունը: Այն խնդիր ուներ օգնելու պատերազմների և բնական աղետների ժամանակ տուժածներին: Կազմակերպությունը գործում է առ այսօր: Ժամանակի պետությունները նույնպես ձգտում էին իրենց հարաբերությունները կարգավորելու խաղաղության սկզբունքով: Սակայն փոխհամաձայնությունը և զիջումները միջազգային հարաբերություններում չդարձան գերակշռող: Հետագայում սահմանվեցին կանոններ պատերազմի համար, պետք է մարդասիրաբար վերաբերվեին վիրավորներին, չօգտագործեին թունավոր զենքեր և այլն:

Each of the day in new school can be different, especially first ones. In the school named after Mxitar Sebastaci is an interesting tradition: during acceptance in school, each of the students must go camping with their future school-wide friends. Comes along a club of girls and boys, who know each other only for two days, that goes hiking for three days in places around (or outskirts) of Armenia.

My first hike was in Shamshadin; Berd town, where we were welcomed by one of the teacher’s relatives. The way lasted from Sevan Lake to Tavush, from Tavush to Ajgedzor. On the way we visited monasteries, which stood in such landscapes, which’s beauty was hypnotising. It was Autumn; October – in my opinion Armenia’s most beautiful time: trees were golden, ground was wet and covered with leaves – red, green and even orange. But the most interesting were people, who we spoke, made jokes and ate with. When we got to the place, it turned out that our nightstand was a wooden house with basement, which’s doors were protected by a haunt dog.

Many things awaited us. Fulfilled by wonderful and incredible impressions, tired and not less hungry, but happy, getting home with already friends, we spoke about interesting stories, shot moments and it could happen — that even about musical preferences, books and talents that could differ. Nights passed by with games, that would interest, full of many information and nice people around. When going to sleep, young man and teacher would go to one room, and women with girls – to other, which, though, didn’t mean that “Respectful Gentleman” were asleep. Time by time, from one room to other were knocks on the door – requesting to calm our loudest laughter.

Unforgettable was the way back also: with pictures of us all, vows to meet up again.

When I went to school the next day, it seemed that I was somewhere familiar: friends were greeting each-other arms spread open, good-tempered teachers with brightest smiles came together at the Marble Hall to say their words.

I think, that this experience should be used in other schools of Armenia as well…

Կրթահամալիրը առաջին օրվանից զարմացրեց իր հյուրընկալությամբ՝ լայն տարածք, բարի մարդիք, բարեկարք շրջապատ և լավ ուսուցիչներ: Մուտք ճամբարից սկսած և նոր ընկերների ձեռքբերումով ավարտված, կրթահամալիրը ունի շատ ու շատ կուլտուռային օգտակար կողմեր: Այս ամենից ելնելով, խորհրդատիշ գտնելը ավելի դժվար է, դեռևվս գտա ճանապարհ ամենը մեկ բառով ասելու: Ինձ համար խորհրդանիշը ամեն մի անկյունն է այս դպրոցում, ամեն մարդը այնտեղ և դպրոցը ինքնին:

Be yourself; Everyone else is already taken.

— Oscar Wilde.

This is the first post on my new blog. I’m just getting this new blog going, so stay tuned for more. Subscribe below to get notified when I post new updates.

This is an example post, originally published as part of Blogging University. Enroll in one of our ten programs, and start your blog right.

You’re going to publish a post today. Don’t worry about how your blog looks. Don’t worry if you haven’t given it a name yet, or you’re feeling overwhelmed. Just click the “New Post” button, and tell us why you’re here.

Why do this?

• Because it gives new readers context. What are you about? Why should they read your blog?
• Because it will help you focus you own ideas about your blog and what you’d like to do with it.

The post can be short or long, a personal intro to your life or a bloggy mission statement, a manifesto for the future or a simple outline of your the types of things you hope to publish.

To help you get started, here are a few questions:

• Why are you blogging publicly, rather than keeping a personal journal?
• What topics do you think you’ll write about?
• Who would you love to connect with via your blog?
• If you blog successfully throughout the next year, what would you hope to have accomplished?

You’re not locked into any of this; one of the wonderful things about blogs is how they constantly evolve as we learn, grow, and interact with one another — but it’s good to know where and why you started, and articulating your goals may just give you a few other post ideas.

Can’t think how to get started? Just write the first thing that pops into your head. Anne Lamott, author of a book on writing we love, says that you need to give yourself permission to write a “crappy first draft”. Anne makes a great point — just start writing, and worry about editing it later.

When you’re ready to publish, give your post three to five tags that describe your blog’s focus — writing, photography, fiction, parenting, food, cars, movies, sports, whatever. These tags will help others who care about your topics find you in the Reader. Make sure one of the tags is “zerotohero,” so other new bloggers can find you, too.